"خاستگاه خلافت" آن گونه محققانه و شفاف به بررسی تاريخ خلافت پس از رسول خدا - صلی الله عليه و آله - می پردازد که مطالعه اين کتاب را برای اهل تحقيق ضروری می نماياند.

امام عذر توبه کننده ی پشيمان را پذيراترين و برای بخشودن لغزش خطاکارِ گنهکار پيش قدم ترين مردم بود. اگر از دشمنش آسيبی به او می رسيد برای گذشت و بخشايش، شتابی بيشتر از کيفر کردن داشت؛ پيش تر از آن که با او روياروی شود از او چشم می پوشيد. استوارتر از آن بود که خشم بر دشمنِ لجباز، او را از صبر و بردباريش بيرون آورد و بزرگوارتر از آن بود که به جای صرف نظر کردن و گذشت، به سرزنش رقيبِ کينه توز بپردازد. با اين که تنهايش گذاشته بودند چشم پوشی می کرد و در حالی که توان و قدرت داشت عفو می نمود و می بخشود. اين عفو و بخشش به خاطر رضای خدا بود. (صفحه 493 و 494)

بررسی رويدادهای تاريخی صدر اسلام به بيان امير مؤمنان علی – عليه السلام – بر اساس خطبه شقشقيه، مبنای اين نوشتار است.

سيمرغ تيز پرواز کدامين انديشه، به بلندای وجود علی - عليه السلام - می رسد؟ کيست که بتواند بيان برتريهای اُعجوبه ی آفرينش را به پايان اين راه برساند؟ اگر درختان باغهای جهان قلم شوند و درياها مُرکب گردند، و اگر جنّيان بشمارند و آدميان بنويسند، نمی توانند فضيلتهای علی بن ابی طالب را به شماره آورند. امام صادق - عليه السلام - به نقل از پيامبر - صلی الله عليه و آله - درباره ی علی - عليه السلام - می فرمايد: "خداوند متعال برای برادرم علی برتريهايی قرار داده است که آنها را جز خودش، ديگری نمی تواند شمارش نمايد. پس هر کس فضيلتی از او بگويد و به آن اقرار کند، پيوسته فرشتگان برای او طلب آمرزش می کنند و خداوند گناهانی را که او مرتکب شده می بخشايد ... ." (صفحه 12 و 168)

نويسنده در قالب داستان به معرفی جانشين پيامبر و فضائل او می پردازد.

روزی در مسجد، اطراف رسول خدا - صلی الله عليه و آله - ، اصحاب نشسته بودند. پيامبر - صلی الله عليه و آله - به آنان فرمود: "اينک مردی می آيد که از اهل بهشت است و پرسشی دارد که مدتی است فکرش را مشغول کرده است." پس از مدتی کوتاه، مردی وارد مسجد شد. بر رسول خدا - صلی الله عليه و آله - سلام کرد و پرسيد: "ای رسول خدا! من شنيده ام که خداوند در قرآن می فرمايد: وَ اعتَصِمُوا بِحَبلِ اللهِ جَميعاً وَ لا تَفَرَّقُوا و همگی به ريسمان خداوند چنگ زنيد و پراکنده نشويد. يا رسول الله! اين ريسمان الهی چيست؟" پيامبر مدتی درنگ کرد و سپس دست بر شانه ی علی - عليه السلام - نهاد و گفت: "من پيامبر خدا هستم و علی ريسمان استوار خدا است. هر کس به او تمسک جويد در دنيا از گناه و در آخرت از آتش در امان است ... ." آن مرد بی درنگ برخاست و به سرعت به سوی علی - عليه السلام - رفت و او را در بر گرفت ... . (صفحه 10)

نويسنده در اين کتاب با بيان حکايتهايی مستند می کوشد تا اثبات کند جانشينی پيامبر - صلی الله عليه و آله - به استناد تاريخ و اصحاب پيامبر فقط شايسته علی بن ابی طالب - عليه السلام - است.

علی - عليه السلام - می فرمايد: نخستين کلاس درسم دامن رسول خدا بود و آغاز آموختنم سخنان پر مهر او. آنچنان به من مهر می ورزيد که کمتر پدر مهربانی به فرزندش مهر می ورزد. مکارم الهی را که به تعليم الهی آموخته بود به من آموزش می داد و من به دقت و با تمام تلاش دنباله رو و پيرو او بودم. من به خوبی می دانستم که او پطامبر خدا است. نور وحی آسمانی را در چهره او به روشنی می ديدم و بوی خوش نبوت را از او استشمام می کردم.

مؤلف در اين کتاب به بررسی کمالات حضرت علی - عليه السلام - پرداخته و با بيان نظرات و ديدگاههای مختلف درباره ی فضايل ايشان معنای کلمه امام و جايگاه آن را در انديشه ی دينی تشريح کرده است.

امام - عليه السلام - کلمه ی خدايی است. برهان الهی است. جهت پروردگار است، و نماينده ی خواست آفريدگار. امام - عليه السلام - نور يزدان است و واسطه ی معرفّی درستِ خلّاقِ جهان. امام - عليه السلام - آيت کردگار است و نشانه ی خاص پروردگار. او را خدای بر می گزيند و از همگان برتر و بهتر می داند، و آن علم و توفيق و کمال که شايسته ی مقام امامت است در او می نهد و سپس "طاعت و ولايت وی" را بر همه ی آفريدگانش واجب می کند. آری، وجود امام - عليه السلام - صدق محض است، و عدل تامّ و تمام. امامت، ميراث انبيا است و مرتبه ی اصفيا، خلافت خدايی است و جانشينی به تمام معنای رسولان الهی. ولايت او مايه ی نجات است و طاعت او لازمه ی واقع حيات، و مددکار عالم بعد از ممات. امام - عليه السلام - برای تشنگان، آب گوارا است، و برای هدايت خواهان، دليل و راهنما. امام، چراغ پر نور هدايت است و راه روشن سعادت. امام - عليه السلام - ماه تابان است و ابر پر باران ... . (صفحه 120)

کتاب "حرفی از هزاران" گزيده ای است از فضائل امير مؤمنان - عليه السلام - برگرفته از کتاب ارزنده شرح نهج البلاغه ابن ابی الحديد، دانشمند معروف اهل سنت.

حضرت علی - عليه السلام - در بخشی از خطبه 154 نهج البلاغه چنين می فرمايند: ما خاندان پيامبر - صلی الله عليه و آله - در نزديک بودن به حضرتش، مانند جامه ی تن اوييم. ما او را يارانيم و علم و آگاهيش را گنجينه دارانيم. ما بر شهر دانش او به سان دريم و خانه ها را ورود جز از در نشايد و آن کس که بر سرايی جز از در پا نهد حرامی نامند. خاندان پيامبر - صلی الله عليه و آله - موضوع و مصداق ستايشها و والاييها و ارزشهای قرآنند. آنان گنجينه های علم خدای رحمانند. اگر سخن برانند، جز راست نگويند و اگر خاموشی گزينند، نسزد که ديگری بر آنان پيشی گيرد ... . (صفحه 40)

آنچه در اين نوشته بدان پرداخته شده است بحثی کوتاه و مقدماتی در ريشه يابی مسأله ی "ولايت" در قرآن مجيد است.

قرآن مجيد ضمن آياتی "علی - عليه السلام -" را با واژه هايی معرفی می کند؛ چنان که حتی مدارک تفسيری غير شيعی نيز گويای اطلاق اين واژه ها به آن حضرت می باشد که از بيان و تصريح و اشاره و کنايه ی پيامبر اکرم - صلی الله عليه و آله - به دست آمده است. دقت در بار سنگين فرهنگی هر يک از واژه ها می تواند ابعاد مختلف شخصيت جامع مولايمان حضرت علی بن ابی طالب - عليه السلام - را به دست دهد و هر يک از آنها کافی است که آدمی را به خود ورد و جايگاه والا و قدر و منزلت بالای آن حضرت را بنماياند تا دريابد که تنها و تنها اين راه است که به اسلام پيامبر - صلی الله عليه و آله - منتهی می گردد. آن گاه حکمت کار رسول خدا - صلی الله عليه و آله - را به خوبی درمی يابد که فرمود: أنا مَدينَةُ العِلمِ وَ عَلیٌّ بابُها من شهر علم می باشم و علی دروازه آن شهر است. (صفحه 112)

داستان غدير روان و بی تکلف در اين کتاب با نثری زيبا و قوتی خاص بيان گرديده است و به قول نويسنده پرتو کوچکی است از فروغ با عظمت غدير.

وجود علی - عليه السلام - چون وجود عقل است که هر چيز بايد بدو سنجيده شود و ارج و قابليت هر پديده به پايگاه عالی او منتهی گردد و او را تنها بايد به خود او و فروغ ذاتش شناخت. افکار تابنده و نوابغ بزرگ به وسيله او شناخته می شوند و هر فضيلت و انديشه و مکتب، با فضائل و انديشه ها و مکتب جاويد علی - عليه السلام - به سنجش در می آيد تا در حدود شرافت و ارزش خود با اين مقياس نهايی عظمتها ارزيابی گردد.

آنچه در اين نوشتار کوتاه آمده است آيه های قرآنی مربوط به واقعه غدير است که ترجمه، شأن نزول و بيان نکات آيه ها مورد توجه نويسنده قرار گرفته است.

"يَعرِفُونَ نِعمَتَ اللهِ ثُمَّ يُنکِرُونَها وَ أکثَرُهُمُ الکافِرُونَ" نعمت خدا را می شناسند، سپس آن را انکار می کنند و بيشترشان کافرند. حضرت صادق - عليه السلام - در تفسير اين آيه می فرمايد: "نعمت خدا را در روز غدير می شناسند و در روز سقيفه منکر آن می شوند." (صفحه 19)

گذری بر تاريخ، از مکه تا نجف، هفت محنت علی - عليه السلام - پس از پيامبر - صلی الله عليه و آله -، شهادت، نجف شهر اميرالمؤمنين - عليه السلام - و بانگ "الرحيل" در کتاب "بر آستان مولود کعبه" با بيانی شيوا و استوار، دلنشين، اديبانه و با شور و احساس نگاشته شده است.

آری چنين است ای اميرالمؤمنين! انتخاب، هميشه کار دشواری است و دشوارتر آن که بخواهی از ميان برتريها و فزونيها، معجزه ها و جنگها، بندگيها و عبادتها، و دردهای آن کسی که "نبأ عظيم" و "آيت کبرا"ی خداوند است، برخی را برگزينی و بعضی را بر بعضی برتری دهی. تاريخ خلقت بر سر اختلاف در امامت و خلافت او رقم خورده است. جواز عبور از صراط را مهر ولايت او اعتبار می بخشد. بهشت و دوزخ برای دوستان و دشمنانش آفريده شده است. و ايمان و تقوی را به دوستی او محک می زنند. پس هر چه در حق او بگوييم، بسيار کم گفته ايم. اما در هر حال معترفيم که اگر خود بگويند لطف ديگری دارد. زيرا اين بزرگواران، امير کلامند و با مردم به اندازه خردهايشان سخن می گويند.

"بيعت در غدير" به خلافت و امامت و راههای شناسايی امام و بيعت با امام می پردازد.

مردم پس از پيامبر - صلی الله عليه و آله - همانند زمان آن حضرت، نيازمند قانون و مفسّرانی برای قانون هستند که معصوم از خطا باشند؛ و نيز در اختلافات، نيازمند شخصی برای حل اختلافات و مشکلات می باشند. همچنين جامعه بشری هميشه در مسائل اجتماعی و سياسی نيازمند به رهبری عالم و فرزانه و عادل و مقتدر و کارساز و معصوم است تا کشتی اجتماع را در دريای طوفانی زندگانی به ساحل نجات و سعادت برساند. اين ضرورت ايجاب می کند تا پيامبر - صلی الله عليه و آله - جانشين خود را تعيين کند و امّت را به تقدير و سرنوشت نسپارد، چنان که روش پيامبران پيشين نيز همين بوده است. (صفحه 37)

در سال 2003 ميلادی برنامه بی سابقه ای برگزار شد که در آن افرادی از مليتهای مختلف جهان، طی مقالاتی احساسات خود را درباره ی غدير به قلم آوردند. کتاب حاضر گردآوری اين مقالات است.

ميرزا حليم اف از تاجيکستان: نکاتی چند در خطبه غدير نهفته است که به نمونه هايی از آن اشاره می کنيم: 1- واقعه غدير جاودانی و ابدی است، چنانچه پيامبر - صلی الله عليه و آله - فرموده: "قرآن و عترت از هم جدا نمی شوند." پس عترت هم وزن و هم آهنگ قرآن جاودانه خواهد بود. 2- واقعه غدير مايه جامعيت و تماميت دين گرديد و اين خشت آخر از دين بود که سبب پيوند تمام بدنه ساختمان گرديد و بدون آن ساختمان فرو می ريخت. 3- واقعه غدير جزيی از اصول دين بوده و هم رديف توحيد و نبوت و معاد است، زيرا پيامبر - صلی الله عليه و آله - بر حقانيت آن در طول خطبه از مردم گواهی گرفته و می گيرد. 4- غدير معرف عظمت امامت است، زيرا پيامبر که عصاره نبوت است دست علی - عليه السلام - را که عصاره امامت است بالا می برد تا بفهماند ... 5- تولی و تبری دو اصل مهم در امامت می باشند، زيرا وقتی خدا و پيامبر- صلی الله عليه و آله - ، علی - عليه السلام - و دوستدارانش را دوست و دشمنانش را دشمن می دارند، ما نيز چنين اعتقادی بايد داشته باشيم. 6- ... 7- ... (صفحه 180)

کتاب حاضر قدم به قدم در فضايی سرشار از محبت با شما است؛ از مدينه تا مکه و از مکه تا غدير، در کنار برکه و از غدير تا مدينه.

- چه می گفت؟ - مگر نشنيدی؟ - نه! - مسلمانان را نصيحت می کرد و برای رفع کينه ها، خونهای به ناحق ريخته شده ی جاهليت را عفو می کرد. - می گقت: مبادا بعد از من اختلاف کنيد. - گفت: اگر من نباشم علی در مقابل متخلفين خواهد ايستاد. - گفت: اينک يک به يک نزد علی رويد و به عنوان اميرالمؤمنين بر او سلام کنيد. - گفت: به او بگوييد: "السلام عليک يا اميرالمؤمنين!" (صفحه 18)

داستانِ سه روزِ غدير برای کودکان که نويسنده از کتاب "اسرار غدير" اقتباس کرده است.

خدايا! من چقدر اميرالمؤمنين - عليه السلام - را دوست دارم! غدير را هم خيلی دوست دارم. برای همين در اذان "أشهَدُ أنَّ عَليّاً وَلیُّ الله" می گويم. می خواهم غدير را بيشتر بشناسم و آن را برای بچه های ديگر بگويم. غدير روزی بود که خدا به همه مردم جهان عيدی بزرگی داد! عيدی خدا اين بود که حضرت علی - عليه السلام - و يازده امام بعد از او را خليفه پيامبر - صلی الله عليه و آله - اعلام کرد. اگر خدا امامان را انتخاب نمی کرد، چگونه می توانستيم برای خود امامی انتخاب کنيم؟ اگر پيامبرمان جانشين نداشت چه می کرديم؟ از خداوند سپاسگزاريم که دوازده امام - عليهم السلام - را تعيين کرد و به پيامبرش دستور داد آنان را به ما بشناساند ...

داستان آخرين حج پيامبر به زبانی ساده و بسيار روان در اين کتاب به رشته ی تحرير در آمده است.

آفتاب روز هيجدهم ذی حجّه گرمای سوزان صحرای حجاز را شديدتر می کند. کاروانها به محلی نزديک شده اند که "غدير خم" نام دارد. اهالی شهرهای مختلف با گذشتن از اين نقطه از يکديگر جدا می شوند و به سوی شهر و ديارشان عزيمت می کنند. ناگهان اطرافيان پيامبر - صلی الله عليه و آله - می بينند که سيمای آن حضرت دگرگون شده و شترش از حرکت باز ايستاده است. دانه های عرق بر رخسار گلگون پيامبر - صلی الله عليه و آله - نشسته وقلب مهربانش، سنگينی وحی را احساس کرده است. به اشاره ی او، شترش را می خوابانند. کم کم به گوش خود می شنوند که پيامبر - صلی الله عليه و آله - دستور خداوند را - که فرشته ی وحی بر او نازل کرده است - با نوای ملکوتی خود می خواند: "ای پيامبر! پيامی را که از پروردگارت به سوی تو فرود آمده است برسان که اگر کوتاهی کنی رسالت الاهی را انجام نداده ای. خدا تو را از (فتنه و شر) مردم نگاه می دارد و گروه کافران را راه نمی نمايد (به مقصود نمی رساند)." (صفحه 25)

"جرعه ای از زلال غدير" از تاريخ غدير می گويد. ساده، روان و دوست داشتنی.

پيشوای سالخورده ی اسلام در آن اجتماع بزرگ و روز داغ و بيابان تفتيده، برای اين که کمترين ابهامی نماند دست علی را گرفت و بلند کرد ... آنگاه به دنبال سخنان خود منشور آسمانی خلافت را چنين اعلام فرمود: "مَن کُنتُ مَولاه، فَهذا علیٌّ مَولاه" "هر کس من مولای اويم، اين علی مولای او است." "او - علی - فرزند ابوطالب است، برادر و جانشين من. ولايت او از سوی خداوند عزيز و بزرگ است که آن را بر من نازل کرده است. ای مردم! علی و پاکان از فرزندانم ثقل اصغرند و قرآن، ثقل اکبر. هر يک از اين دو از ديگری خبر می دهد و آن را تأييد و تصديق می کند. اين دو از يکديگر جدا نمی شوند تا بر سر حوض (کوثر، به روز رستاخيز) بر من وارد شوند. اينان امانتداران خداوند بين مردم و حاکمان او در زمين اند." (صفحه 48)

متن کامل خطبه ی غدير که پيامبر در آخرين حجّ خود ايراد فرمودند به همراه ترجمه ی آن در اين کتاب گردآوری شده است.

ای مردم! اين علی است که ياری کننده ترين شما به من و سزاوارترين شما به من و نزديکترين شما به من و عزيزترين شما نزد من است. خداوند عزّ و جلّ و من، از او راضی هستيم. هيچ آيه ی رضايتی در قرآن نازل نشده است مگر درباره او، و هيچگاه خداوند مؤمنين را مورد خطاب قرار نداده مگر آنکه ابتدا او مخاطب بوده است و هيچ آيه ی مدحی در قرآن نيست مگر درباره ی او ... ای مردم! او ياری دهنده ی دين خدا و دفاع کننده از رسول خدا است. پيامبرتان بهترين پيامبر و وصیّ تان بهترين وصیّ و فرزندان او بهترين اوصياء هستند. ای مردم! نسل هر پيامبری از پشت خود او هستند، ولی نسل من از پشت اميرالمؤمنين - علی - است. (صفحه 67)

گزارش برخی از وقايع غدير را در اين کتاب می خوانيم.

در آخرين ساعات از روز سوم، «حارث فهری» با دوازده نفر از اصحابش نزد پيامبر آمد و گفت: ای محمد! سه سؤال از تو دارم؛ 1- آيا شهادت به يگانگی خداوند و پيامبری خود را از جانب پروردگارت آورده ای يا از پيش خود گفتی؟ 2- آيا نماز و زکات و حج و جهاد را از جانب پروردگار آورده ای يا از پيش خود گفتی؟ 3- آيا اين که درباره ی علیّ بن ابي طالب گفتی: " مَن کُنتُ مَولاه، فَعلیٌّ مَولاه" از جانب پروردگار بود يا از پيش خود گفتی؟ حضرت در جواب هر سه سؤال فرمودند: "خداوند به من وحی کرده است و واسطه ی بين من و خدا جبرئيل است و من اعلان کننده ی پيام خدا هستم و بدون اجازه ی پروردگارم خبری را اعلان نمی کنم." حارث گفت: "خدايا اگر آنچه محمد می گويد حق است و از جانب تو است، سنگی از آسمان بر ما ببار يا عذابی دردناک بر ما بفرست." همين که سخن حارث تمام شد و به راه افتاد، خداوند سنگی از آسمان بر او فرستاد و ... همان جا او را هلاک کرد و ماجرای اصحاب فيل جلوی ديدگان 120000 جمعيت حاضر در غدير تکرار شد. بعد از اين جريان آيه ی "سَألَ سائِلٌ بِعَذابٍ واقعٍ، للکافرينَ لَيسَ لَهُ دافعٌ" نازل شد. (صفحه 44)

همانگونه که از نام کتاب پيدا است، موضوع غدير در قرآن و روايات شيعه و سنّی در اين کتاب بررسی شده است.

آنچه در ماجرای غدير خم قابل توجه است، نزول دو آيه از قرآن کريم درباره اين حادثه بزرگ است. اين آيات، آيه 67 مائده معروف به «آيه تبليغ» و آيه سوم از همين سوره معروف به «آيه اکمال» است. با توجه به اين دو آيه بحث غدير وارد حوزه تفسير شده و توجيهات مختلفی را از سوی مفسران شيعه و سنّی به وجود آورده است. اين موضوع می تواند جاودانه بودن غدير و حديث غدير را به اثبات برساند. زيرا تا قرآن ابدی است آيات آن نيز ابدی و جاودان است و آيات مربوط به واقعه غدير نيز که جزيی از قرآن است از خاطره ها محو نخواهد شد. (صفحه 16 و 17)

"صدای پای تو از غدير می آيد" ساده و صميمی، از شباهتهای امام زمان - عليه السلام - به اميرالمؤمنين - عليه السلام - سخن می گويد و حکايتهايی شنيدنی را به گواه می گيرد.

اصبغ می گويد: "روزی به اميرالمؤمنين - عليه السلام - رسيدم و او را در حالی که فکر می کرد و بر زمين چيزی می کشيد ديدم." پس گفتم: "يا اميرالمؤمنين! چيست که شما را در اين حال می بينم؟ آيا ميلی به اين زمين داريد؟" ايشان فرمودند: "نه، به خدا نه رغبتی به اين زمين دارم نه به کل دنيا، بلکه به مولودی که در صلب من است فکر می کردم. او يازدهمين فرزندم «مهدی» - عليه السلام - است که زمين را از عدل و قسط پر می کند همان گونه که از ظلم و جور پر شده است."

"اسرار غدير" گزارشی از واقعه غدير خم است که تحليل اين واقعه را دقيق، به صورتی خواندنی، عميق و قابل فهم گزارش کرده است.

در خطبه غدير و از زبان رسول گرامی اسلام؛ - کلمه «ائمه» - عليهم السلام - 10 بار به صراحت از زبان رسول خدا - صلی الله عليه و آله - نقل شده است. - نام «اميرالمؤمنين» - عليه السلام - 40 بار به عنوان علی - عليه السلام - تصريح شده است. - «حکومت حضرت مهدی - عليه السلام - » در 20 جمله بيان شده است. - تصريح پيامبر بر تأويل 25 آيه قرآن به «اهل بيت» و 15 آيه به «دشمنان اهل بيت» در متن خطبه قابل توجه است. - درباره «شيعيان اهل بيت» و دشمنان ايشان 25 جمله بيان شده است. - درباره «ولايت اميرالمؤمنين - عليه السلام - » 50 جمله و «فضائل اميرالمؤمنين - عليه السلام - » 20 جمله عنوان شده است. - امام زمان - عليه السلام - چهار بار در خطبه با نام «مهدی» - عليه السلام - ذکر شده است. با يک نظر دقيق می توان ادعا نمود که عصاره و چکيده و اساس مقصد پيامبر - صلی الله عليه و آله - در خطبه غدير اين جمله است: "اعلام ولايت و امامت دوازده امام بعد از خود تا آخرين روز" (صفحه 193)

علامه سيد مرتضی عسکری در اين کتاب می کوشد به نوشته شيخ ابوسلمان عبدالمنعم بلوچ که گفته است: "چرا ولايت علی در قرآن نيست؟" پاسخ دهد. قرآن کريم و سنت پيامبر، دو اصل مورد اتفاق تشيع و تسنن، مورد توجه نويسنده بوده است.

«تِرمَذی» - دانشمند اهل سنت - می نويسد: از جابر بن عبدالله انصاری روايت شده است که گفت: در جنگ طائف رسول خدا - صلی الله عليه و آله - علی را به حضور طلبيد و با او به نجوا نشست. مردم از راه خرده گيری گفتند: "درگوشی صحبت کردن او با پسر عمويش - علی - چقدر طولانی شد!" چون اين سخن به گوش رسول خدا - صلی الله عليه و آله - رسيد فرمود: "من از پيش خود با او به نجوا ننشستم، بلکه خداوند است که با او نجوا می کند." (صفحه 127 و 128)

"معرفت امام"، دائره المعارف کوچکی در شناخت امام - عليه السلام - است که بر مبنای قرآن، فرمايشات رسول گرامی - صلی الله عليه و آله - و روايات شيعه و سنّی گردآوری شده است.

مردی يهودی به نام «نَعثَل» خدمت پيامبر آمد و پرسيد: "وصی شما کيست؟" فرمود: "علی بن ابی طالب و بعد از او دو فرزندش حسن و حسين و به دنبال او نه نفر از فرزندان حسين می باشند." پرسيد: "اسمهايشان را برايم بازگو." فرمود: "بعد از حسين فرزندش علی، پس از او فرزندش محمد، سپس فرزندش جعفر، آنگاه فرزندش موسی، بعد فرزندش علی، سپس فرزندش محمد، و پس از او فرزندش علی، و آنگاه فرزندش حسن، بعد از او فرزندش مهدی که دوازدهمين وصی من است." (صفحه 211 و 212)

اين نوشتار حاوی هجده مقاله ی مستقل درباره ی پيام غدير است که روح و جان آنها، ولايت چهارده معصوم می باشد.

از زبان کعبه: "روزگاری مولود کعبه در من پا به عرصه ی وجود گذاشته است و روزگاری دگر همان مولود کعبه استوار و راسخ بر بالای دوش خاتم الانبياء - صلی الله عليه و آله - قرار گرفت و مرا از بتهای شرک آلود پاک و منزه نمود و امروز منتظر روز ظهور «موعود غدير» هستم، منتظر طلوع آخرين موعود الهی. امروز به انتظار روز فرخنده و پرسرور و پرفروغ آخرين ذخيره ی الهی می باشم، که ای مردم! شام بی فروغ مشتاقان موعود غدير به سر آمده است و شب تيره به صبح روشن بدل گرديده است، آری ايام تلخ و دردناک هجر و غيبت موعود غدير به انتها رسيده است و دوره ای شيرين، شيرينتر از شهد فرا رسيده است."

ميراث مکتوب، شعر و ادبيات، يادگارها و يادبودها، بحثهای علمی، مناظرات و بحثهای کتاب حکايت از رويکرد متفاوت و ديدگاه ژرف و استوار نويسنده دارد.

آيا می دانيد که: مقارن با روز غدير وقايع بسيار مهمی در عالم خلقت رخ داده است و اين به خاطر ارزشی است که صاحب اين روز يعنی اميرالمؤمنين - عليه السلام - به آن داده است. غدير مقارن است با: روز قبولی توبه حضرت آدم، روز نجات حضرت ابراهيم از آتش، روز نصب حضرت هارون توسط حضرت موسی، روز نصب شمعون توسط حضرت عيسی و ... (صفحه 231)

در بخش اول اين کتاب، چرايی خلقت انسان و اهميت معرفت نسبت به برگزيدگان خداوند مورد بحث و بررسی قرار گرفته و در بخش دوم، مفهوم عينی و عملی معرفت امام عصر - عجل الله فرجه - در زمان غيبت ايشان با استناد به قرآن و احاديث تبيين شده است.

خدای متعال به اراده ی تشريعی خود - که منافاتی با اختيار بشر ندارد - خواسته است تا جن و انس فقط بنده ی او باشند و همين را وسيله ی امتحان ايشان قرار داده و امتحان وقتی صحيح است که آزادی برای انسانها در افعال اختياريشان وجود داشته باشد و راه هم برای معصيت باز باشد. پس هر چند هدف از خلقت انسانها اين بوده که اختيار را در مسير بندگی قرار دهند، اما بندگی کردن يا بندگی نکردن انسانها تأثيری در اين هدف ندارد. (صفحه 23) خداوند متعال راه بندگی خود را معين فرموده و اين راه منحصر است در شناخت برگزيدگان خدا و تسليم به مقام و منصبی که از جانب پروردگار به ايشان عطا شده است. (صفحه 60) امامت و ولايت بابی است که خداوند برای بندگی خود باز کرده و عبادت را فقط از اين طريق ممکن دانسته است. کسی که خدا را به خدايی باور دارد، بايد پيامبرش را هم به پيامبری و امامش را هم به امامت قبول داشته باشد و گرنه، اگر در يکی از اينها تزلزل و ترديد داشته باشد، در حقيقت در خداشناسی ترديد کرده و لذا معرفت خدا را نپذيرفته است. بنا بر اين معرفت امام عصر - عليه السلام - جزيی از معرفت خدا و لازمه ی آن می باشد. (صفحه 119 و 120)

شرح و توضيحی است درباره ی خطبه ی غدير که پيامبر اکرم - صلی الله عليه و آله - در آخرين حج خود ايراد فرمودند و در فرازهايی به توصيف ويژگيهای امام زمان - عجل الله فرجه - پرداخته و حقانيت قيام موعود را از کلام وحی در خطبه ی غدير بيان نمودند.

پيامبر خدا - صلی الله عليه و آله - در چندين نوبت در طول سخنرانی روز غدير روند پيوسته ی نبوت و امامت را مطرح کرده و يادآور شدند؛ سررشته ی اين نظم در دست امام علی - عليه السلام - است و پايان بخش اين روند حضرت مهدی - عليه السلام - خواهد بود. ايشان در قسمتی از سخنان خود فرمودند: "مَعاشِرَ النّاسِ! إنّی نَبیٌّ وَ عَلیٌّ وَصیٌّ ... ألا إنَّ خاتَمَ الائمَّه مِنّا القائِمُ المَهدی" "ای مردم! من پيامبر و علی وصی من است. آگاه باشيد که آخرين امام از ما، قائم - مهدی - است." پس آنگاه با برشماری 21 ويژگی اساسی و مهم از مختصات عمده ی امام عصر - عجل الله فرجه - گوشه هايی از حرکت و کار و تلاش و برنامه ها و دست آوردهای نظام الهی حضرتش را ترسيم کردند به طوری که با اندک دقت و ريزبينی در اين مختصات، می توان ابعادی مختلف از مسائل مربوط به آن حضرت را دريافت و بدين ترتيب امکان ترسيم سيمای دوران ظهور آن حضرت فراهم می آيد. (صفحه 60)

نويسنده با نثری روان و قلمی محکم به اختصار راه و شيوه زندگی و حکومت امير مؤمنان علی - عليه السلام - را به تصوير کشيده است.

در راه علی - عليه السلام - وسيله رسيدن به هدفِ مقدس، نبايد گناه باشد. اگر چنين شد، هدف از قداست بيرون می رود. در اين راه، وسيله از هدف جدا نيست، آنها دو نيستند و يکند. وسيله نيز هدف است. اقامه ی عدل و دادگستری، به وسيله ظلم و ستم صحيح نيست. چون اقامه ظلم است نه اقامه عدل. کمک گرفتن از گناه برای رسيدن به حق، انحراف از حق است. عدل را به وسيله ظلم طلب کردن، گريز از عدل و سدّ راه حق است. مورد اتفاق مورّخان است که علی - عليه السلام - خود را خليفه پيامبر اسلام می دانست و دگران را غاصب می شمرد، به وسيله گناه به سراغ اين هدف نرفت، با آن که می توانست. (صفحه 74)

در اين کتاب جست و جو در مدارک تاريخی اسلام و برگهايی از حماسه ی غدير به قلم استوار نويسنده درج گرديده است.

وقتی که سخن درباره ی کلمه ی «شيعه» است و آغاز پيدايش اين نام، چه بهتر که سخن خود امام علی بن ابی طالب - عليه السلام - را نقل کنيم. ايشان چنين می گويند: "اين نامه از بنده ی خداوند - علی اميرالمؤمنين - است برای شيعه مؤمن او. و اين نام (شيعه) که خدا آن را گرامی داشته و در قرآن آورده است ... و شما خود شيعه ی پيامبر هستيد. اين اسم ويژه ی اشخاص خاص نيست و اين مذهب، امری نوظهور نيست." امام خطاب به شيعه می گويد: "أنتُم شيعَةُ النَبیِّ مُحمّد" "شما شيعه ی محمّد - صلی الله عليه و آله - پيامبر خداييد. شما شيعه ی من هستيد، چون من وصیّ پيامبرم، پس شما شيعه ی محمّديد." بدين سان می نگريم که تشيع، همان اسلام پيدا شده از کوه «حرا» است. حتی اين که می گوييم «شيعه ی جعفری»، از باب احترام است به امام صادق - عليه السلام - که او و پدرش، امام باقر- عليه السلام - ، تا اندازه ی بسياری فرصت يافتند تا تعاليم اسلام را به مردم بياموزند و معارف اسلامی را که از پيامبر - صلی الله عليه و آله - به علی بن ابی طالب - عليه السلام - رسيده بود، در ميان جوامع نشر دهند.

بخشی از خطبه غدير به معرفی حضرت ولی عصر - عجل الله فرجه - اختصاص دارد. نويسنده در اين کتاب به شرح و توضيح اين قسمتها می پردازد و وظايف مؤمنان در اطاعت از امام زمان - عجل الله فرجه - را تشريح می کند.

نمی توان غدير را تنها يک حادثه انگاشت و وظيفه ما در اين عصر، تنها به خواندن و آموختن تاريخ آن خلاصه نمی گردد. همه ی کسانی که به گونه ای پيام غدير را دريافت کرده اند موظف هستند که در مقابل اين اتمام حّجت سر تسليم فرود آورند و به لوازم آن پايبند گردند و بر هر نسلی واجب است که نسل بعد از خويش را از امر پيامبر - صلی الله عليه و آله - مطلع سازد. با وجود اين که مردم با فاصله ی کوتاهی بعد از غدير دستور پيامبر - صلی الله عليه و آله - را ناديده گرفتند و ولايت اميرالمؤمنين را نپذيرفتند، پيام غدير به گوش نسلهای بعد رسيد. آنها توانستند وصی پيامبر - صلی الله عليه و آله - را در زمان خويش بشناسند و هرگز اين نور هدايت خاموش نشد. اکنون نيز شاهد هستيم که در زمان حضرت مهدی - عجل الله فرجه - هم تکليف روشن است. بنا بر اين، ما هم در عصر خويش وظيفه داريم که ديگران را از تکليفی که بر عهده آنها است با خبر کنيم و با واقعيت غدير آشنا سازيم. به همين ترتيب اين وظيفه تا روز قيامت باقی است و مؤمنان عصر حاضر در اين سلسله، حلقه ی اتصال گذشته و آينده اند. (صفحه 11)

"يادگار غدير" به دو وديعه ی گرانبهای پيامبر - قرآن و عترت - می پردازد و در پايان از بی توجهی مسلمانان به سفارشات پيامبر گلايه دارد.

عترت يادگار غدير است و امام زمان - عليه السلام - يادگار عترت؛ و ما در اين روزگار پر محنت، جز قرآن و عترت و آخرين بازمانده ی اهل بيت، حضرت مهدی - عليه السلام - پناهی نداريم. و شما ای پيروان راستين قرآن و عترت! ای پايمردان در پيمان غدير و ولايت! ای سالکان راه رشد و هدايت! ای پاسداران باروی بلند امامت! و ای حاميان حريم حضرت حجت! قرآن و عترت را با جان و دل مراقبت کنيد و برای ظهور آخرين بازمانده عترت دعا کنيد تا در آگاهی و دين داری باقی بمانيد. (صفحه 55)

"ما و غدير" شامل دو نامه به دوستداران امير مؤمنان حضرت علی - عليه السلام – است که مطالب بسياری را به خواننده می آموزد.

آری ای عزيز! هر که علی شناس تر بود در گرامی داشتن غدير سعی بيشتر می نمود ... و چنين است راز آن امام خوب و مهربانمان، خورشيد خورشيدها علی بن موسی الرضا - روحی لاسمه الفداء - که از جدش امام صادق - عليه السلام - نقل فرمودند: "عيد غدير در آسمانها مشهورتر از زمين است." چرا که ملکوتيان و عرشيان بهتر از ما خاکيان و فرشيان، امير مؤمنان - عليه السلام - را ديده و نگريسته و شناخته اند. آن چنان که به دور تمثال آسمانيش - در چهارمين آسمان - به طواف می چرخند و برای شيعيانش استغفار نموده و آمرزش می طلبند! آری!!! پس در عرش داور و کهکشانهای پهناور، جشن غدير برپا می کنند و چنان با جلال و شکوه که لايق روح بزرگ و عظيم حضرت مرتضی علی - عليه السلام - و مناسب و در خور عنوان بزرگترين عيد الهی باشد. (صفحه 12)

"عمار ياسر" از معدود افرادی بوده که هميشه پا جای پای اميرالمؤمنين - عليه السلام - نهاد و تاريخ زندگانی او به ما می آموزد که چگونه می توان پا جای پای امام زمان - عليه السلام - بنهيم.

عمار ياسر گويد: "در مجلس ابن عباس بودم که خيمه زده بود و با مردم سخن می گفت. من نزد ابوذر غفاری بودم. ابوذر در آن مجلس به پا خاست، دست خود را بر ستون خيمه گرفت و گفت: ای مردم! هر که مرا نمی شناسد، بداند منم ابوذر غفاری. به حق خدا و حق رسولش از شما می پرسم؛ آيا از رسول خدا - صلی الله عليه و آله - نشنيديد که فرمود زمين بستر نگسترد و آسمان سايه نمی کند بر سخنگويی که راستگوتر از ابوذر باشد؟ همه گفتند: بلی، خدا گواه است که شنيديم. گفت: ای مردم! می دانيد که رسول خدا - صلی الله عليه و آله - در روز «غدير» و نيز در روز «بيعت شجره» ما را گرد آورد و در هر دو مجلس فرمود: "مَن کُنتُ مَولاه فعلیٌّ مولاه ... اللّهم والِ مَن والاه وَ عادِ مَن عاداه و انصُر مَن نَصَره وَ اخذُل مَن خَذَله" "هر کس من صاحب اختيار اويم اين علی صاحب اختيار او است. خداوندا! دوست بدار هر کس که علی را دوست بدارد و دشمن بدار هر کس که علی را دشمن بدارد و ياری کن هر کس که علی را ياری کند و خوار کن هر کس که علی را خوار کند."

اصبغ بن نُباته بزرگ مردی که مورد وثوق اميرالمؤمنين - عليه السلام - بود بارها در دفاع از حريم امامت مولايش مناظراتی داشت. کتاب به بيان برخی ارزشهای بلند اين صحابی علوی می پردازد.

«اصبغ بن نُباته» گويد: «معاذ بن جبل» از اصحاب پيامبر - صلی الله عليه و آله - را ديدم که پيوسته بر چهره ی اميرالمؤمنين - عليه السلام - می نگريست و نگاه خود را از آن حضرت برنمی داشت. گفتم: چنان به چهره ی علی می نگری که گويی تاکنون او را نديده ای! فرمود: از رسول خدا - صلی الله عليه و آله - شنيدم که فرمود: "النَّظَرُ إلی وَجهِ علیٍّ عِبادَه" "نگريستن به چهره ی علی - عليه السلام - عبادت است. (صفحه 46)

سه گفتار از سه نويسنده درباره غدير.

آنچه واقعه غدير را از موارد پيشين ممتاز می سازد اين است که اولاً در موارد قبلی هر بار پيامبر - صلی الله عليه و آله - به مناسبتی در ميان گروهی خاص از حاضرين، اين موضوع را بيان می فرمودند؛ در حالی که در روز غدير خم يک معرفی فراگير و عمومی در حضور جمع کثيری از مخاطبين انجام گرفت. و از جانب پيامبر تأکيد شد که بر شنوندگان لازم است که آن را به کسانی که نيستند برسانند و بر پدران نيز لازم است که آن را به فرزندانشان بياموزند و آنان را به پذيرش آن فرا خوانند. ثانياً در موارد پيشين، ابلاغ ولايت علی با گرفتن بيعت نبود؛ اما در غدير دو بار بيعت گرفته شد. يکی بيعت زبانی و ديگری بيعت با دست. ثالثاً ..."(صفحه 11)

بخشهايی از واقعه غدير در مواضع مختلف کتاب از ديدگاههای مختلف مورد تحليل قرار گرفته است.

قسمت تکان دهنده تاريخ غدير اين است، هم زمان با اين واقعه عظيم، منافقان مشرک و کافر، مقابله با وحی و نبوت و دستگاه الهی را رسماً آغاز کردند. آنان نقشه ای پياده کردند که نه فقط خودشان به مقاصد شومشان رسيدند، بلکه تا آخر روزگار اکثريتی از مسلمين را از صراط مستقيم دوازده جانشين بر حق پيامبرشان منحرف کردند و چهره ی خلافت اسلامی را هم نزد جهانيان مشوّش ساختند. (صفحه 128)

شرح و توضيحی است درباره ی روايات منسوب به اهل بيت - عليهم السلام - درباره ی جايگاه اعتقاد به امام زمان - عجل الله فرجه - در انديشه ی دينی و آثار اين اعتقاد به طور عينی و عملی در سيره و روش زندگی مؤمنان.

حضرت امام باقر - عليه السلام - فرمودند: "اسلام بر پنج پايه بنا شده است: نماز، زکات، روزه، حج و ولايت و برای هيچ کدام از چهار اصل قبلی به اندازه ی ولايت معصومين - عليهم السلام - سفارش نشده است." سپس ايشان فرمودند: "ولی مردم، چهار اصل قبلی را گرفته، ولايت را رها کرده اند ...!" نکته ی قابل توجه اينجا است که از پنج رکن ياد شده، در چهار اصل آن عذر موجه افراد در ناچاريها پذيرفته است؛ مثل اينکه در سفر، نماز شکسته است. زکات تا زمانی که مال به حد نصاب نرسد واجب نبوده و روزه بر بيمار و مسافر و پير واجب نيست. حج به شرط استطاعت واجب می باشد؛ ولی ولايت با هيچ عذری از دوش افراد برداشته نشده و در همه ی شرايط و حالات، افراد به معرفت و اطاعت امام معصوم - عليه السلام -، موظف بوده و بدان آزمايش می گردند. (صفحه 11 و 12)

مؤلف با اشاره به آيات و احاديث نبوی ترسيمی روشن از آينده ی جهان به عمل آورده و بيان می دارد که جهان امروز آن جامعه ای نيست که پيامبران برپايی آن را نويد می داده اند.

قرآن مجيد از مرگی فراگير برای گستره ی گيتی خبر داده سپس در پی آن همگان را به حياتی دوباره آگاهی می دهد و می فرمايد: "إعلَموُا أنَّ اللهَ يُحیِ الأرضَ بَعدَ مَوتِها قَد بَيَّنّا لَکُمُ الاياتِ لَعَلَّکُم تَعقِلوُنَ" (سوره حديد آيه 17) "بدانيد که خداوند زمين را پس از مرگش زنده می نمايد. آيات خود را برای شما بيان می کنيم باشد که انديشه و عقل خويش را به کار اندازيد." روشن است که اين مرگ و حيات، همانند مرگ و زندگی ظاهری - اعم از فردی يا گروهی - نيست. بلکه نمايانگر بروز دو دوره ی وحشت و راحت همانند دو فصل خزان و بهار در طبيعت است و بنا بر آنچه در تفاسير ذيل آيه آمده، اين مرگ زمين و حيات دوباره ی آن در ارتباط با دوران غيبت و سپس ظهور مهدی آل محمد - عليه السلام - تعيين گرديده است. (صفحه 25 و 26)